معرفی : اختلال بیش فعالی / کمبود توجه ( ADHD ) که بی توجهی ، بیش فعالی و رفتار تکانه ای ( تحریکی ) مشخصه آن است از زمره بحث انگیز ترین اختلالات روانی دوران کودکی است که به نحو احسن مطالعه شده است . این اختلال که به ویژه در پسر بچه ها شایع می باشد احتمالاً بیش از هر اختلال منفرد دیگری کودک را به مراکز بهداشت روانی می کشاند . با اینکه ADHD  را هاینریش هافمن در اوایل قرن 19 ، با توصیفی که « زنی بیقرار » ارائه کرد ، به محافل شناساند ، اما تا سه دهۀ گذشته که شاهد انفجار گزارش ها  و اظهار نظر در عرصه علمی ، بالینی و ادبیات عمومی بودیم آن طور که باید و شاید تشخیص گذارده نمی شد .

ـ ملاک های تشخیص اختلال پرتحرکی / کمبود توجه :

A ـ یکی از موارد (1) یا (2) :

1ـ وجود شش نشانه مرضی بی توجهی ( یا بیشتر ) حداقل به مدت شش ماه تا درجه ای که غیر انطباقی محسوب شده و با سطح رشد و نمو ناهمخوان باشد .

بی‌توجهی

(a) اغلب از توجه دقیق به جزئیات ناتوان است ، یا در اثر بی مبالاتی در تکالیف درسی ، کار یا فعالیت های دیگر اشتباه می کند .

(b) اغلب در حفظ توجه در تکالیف و انجام فعالیت ها با مشکل روبروست .

(c) اغلب به نظر می رسد که وقتی با او مستقیماً حرف می زنند ، گوش نمی دهد .

(d) اغلب به دستور العمل ها عمل نمی کنند و در اتمام تکالیف درسی ، کارهای توانفرسا یا وظایف محوله در محل کار شکست می خورند . ( که ناشی از رفتار مقابله ای یا ناتوانی در فراگیری دستورالعمل‌ها نباشد ) .

(e) اغلب در سر و سامان دادن به تکالیف و فعالیت ها ، مشکل روبروست .

(f) اغلب از درگیر شدن در تکالیفی که مستلزم حفظ تلاش ذهنی است ( نظیر تکالیف درسی یا مشق شب ) می پرهیزد ، بی میل است یا طفره می رود .

(g) اغلب لوازم ضروری برای تکالیف یا فعالیت ها ( نظیر اسباب بازی ، تکالیف درسی ، مداد ، کتاب یا لوازم التحریر را گم می کند .

(h) اغلب حواسش به انسانی به محرک های بیرونی جلب می شود .

(1) اغلب امور روزمره را فراموش می کن .

(2) وجود شش نشانه مرضی پرتحرکی ـ تکانشگری ( یا بیشتر ) حداقل به مدت شش ماه تا درجه ای که غیر انطباقی محسوب شده و با سطح رشد و نمو ناهمخوان باشد :

پـرتحـرکی

(a) اغلب دست وپایش را تکان می دهد و یکجا آرام و قرار ندارد .

(b) اغلب در اتاق درس از جایش برمی خیزد یا در موقعیت های دیگری که ترک جایگاه جایز نیست ، از جایش بر می خیزد .

(c) اغلب این سو آن سو می رود و در موقعیت هایی که برخاستن نامناسب است ، از جایش بر می خیزد ( در نوجوانان و بزرگسالان ممکن است بهاحساس ذهنی بیقراری محدود نشود . )

(d) اغلب در انجام یا درگیر شدن با فعالیت های مستلزم حفط آرامش با مشکل مواجه است .

(e) اغلب « حال رفتن » است یا طوری عمل می کند گویی که « موتوری روی آن سوار کرده باشند »

(f) اغلب به حد افراط حرف می زند .

رفتـار تکـانه‌ای

(g) اغلب پیش از اتمام سوال ، جواب از دهانش بیرون می پرد .

( h) اغلب به سختی تحمل انتظار کشیدن را دارد که نوبتش برسد .

(i) اغلب وسط کلام دیگران می پرد ( مثلاً گفتگو یا بازی دیگران را قطع می کند . )

B : وجود بعضی از نشانه های مرضی بی توجهی یا پرتحرکی ـ رفتار تکانه ای که موجد آسیب هستند ، پیش از 7 سالگی .

C : وجود پاره‌ای صدمات ناشی از نشانه‌های مرضی دردو یا بیش از دوزمینه ( مثلاً مدرسه یا محل کار ، یا خانه ) .

D : وجود شواهد روشنی دال بر آسیب بالینی چشمگیر در کارکرد اجتماعی ، تحصیلی یا شغلی .

E : این نشانه‌ها منحصراً در خلال سیر اختلال نافذ مربوط به رشد ، اسکیزوفرنی ، روانپرشیی یا اختلال پسیکوتیک دیگری رخ ندهند و توضیح آن از طریق اختلال روانی دیگری ( مثالً خلقی ، اختلال اضطرابی ، اختلال تجزیه ای یا اختلال شخصیت ) میسر نباشد .

ـ از عوامل موثر در بروز اختلال ADHD  می‌توان به عوامل ژنتیک ، سوخت و ساز آمین‌ها ، ناهنجاری‌های غده تیروئید ، اختلال در فعالیت موضعی مغز و عوامل محیطی و اکتسابی اشاره کرد .

ـ بدون درمان عملکرد طبیعی تعداد زیادی از کودکان مبتلا به ADHD   پیش آگهی بسیار نا خوشایندی دارد .

درمـان

اکثر روش‌های درمانی که برای ADHD   بیان شد . از حیث ارزش علمی تفاوت‌های زیادی باهم دارند که از گروه می‌توان به دارو درمانی که شامل داروهای محرک کاتالامینی ، داروهای ضد افسردگی ، بن‌فلورامین و ... می‌باشد . درمان‌های رفتاری و مشاوره با معلم را شامل می‌شود .

منبع : درسنامه جامع روانپزشکی کاپلان و سادوک ( اختلالات روانی و رفتاری دوران کودکی و نوجوانی )